DataLife Engine > مقالات > یام مددیار صلاه - روزه مقدمه ای برای نیل به مقام مصلین

یام مددیار صلاه - روزه مقدمه ای برای نیل به مقام مصلین


تاریخ: 6 اردیبهشت 1399 - نویسنده: admin
در لسان قرآن صامت،هدف از خلقت انس و جن عبادت ذکر شده و در تبیین آن توسط قرآن ناطق،معرفت الله اولین پله در نردبان قرب الهی است.هرگاه از اهل بیت(ع)در باب افضل عبادات سوال می شود،آن عالمان حقیقی بعد از معرفت رب العالمین،نماز را برترین و افضل طرق بندگی معرفی می نمایند.

دردائره المعارف اهل بیت(ع)،برای نماز جایگاهی در اسلام مشخص شده است که هیچکدام از عبادات همتراز از جمله زکات و روزه، دارای چنین شان و مرتبتی نیستند.در بیانات آن بزرگواران،نماز عمود الفسطاط(ستون خیمه)-حصن من سطوات الشیطان(دژی در برابرحملات شیطان)-حصن الرحمن(پناهگاه الهی)-مدحره الشیطان(وسیله راندن شیطان)-قره عین الرسول(نورچشم نبی خاتم)-عماد الدین(ستون دین)-قوام الاسلام(مایه قوت اسلام)-علم الاسلام(پرچم اسلام) و خیر العمل(بهترین عمل) نامگذاری شده و موضع آن نسبت به دین، همچون موضع سر نسبت به بدن عنوان شده است.چنین مقام رفیعی برای هیچکدام از اعمال عبادی تعریف نشده و فقط و فقط مخصوص نماز می باشد.

از سویی دیگر در کلام الهی نیز این نماد بندگی به صورت مکرر و به شکل امری در آیات قرآن مجید مورد اشاره قرار گرفته است.نمادی که مسلم ،مومن،متقی و موقن را شامل شده و هیچ جایگاهی از جایگاههای بندگی درهر پله ای که از نردبان قرب الهی بوده باشد،خالی از نماز نیست(نکته ای که ای کاش تامل در باب آن افزون تر گردد).در قرآن کریم انبیاء امر به نماز شده اند. مسلمین و مومنین و متقین به اقامه اش ملزم شده اند.خاشعین و مخلصین درگاه را مدالی بالاتر از اقامه صلاه نبوده است و چنین جایگاهی است که نماز را به مرتبتی رسانده که دعای ابراهیم خلیل،"رب اجعلنی مقیم الصلاه و من زریتی" می شود و وصیت لقمان حکیم "یا بنی اقم الصلاه" و توصیه خداوند به عیسی کلیم "اوصانی بالصلوه و الزکوه ما دمت حیا" عنوان می شود.

قرین هم بودن نماز و زکات(زکات به عنوان نماد عبادت اقتصادی در اسلام که شامل زکات،خمس،انفاق،صدقه ،قرض الحسنه و...می باشد)در آیات قرآنی کاملا مشهود است و دربیش از 26آیه صلاه و زکات قرین هم ذکرشده اند.اما به صورت صریح در الفاظ قرآن،صلاه در کنار صیام قرار نگرفته و فقط با مراجعه به تفاسیر معلمین حقیقی قرآن می توان، دو آیه برای قرابت بین نماز و روزه در قرآن شاهد آورد.چنین مفارقتی در آیات قرآن بین صلاه و صیام می تواند جای تامل و تدبر قلمداد شده و محققین را به تفکر بیشتر رهنمون گردد.
در این نوشته برآنیم چندنکته از ارتباط نماز و روزه را با استفاده از آیات قرآن و برخی بیانات اهل بیت(ع) برای اندیشه ورزی بیشتر عرضه داریم.

اول-درقرآن کریم یکی از مهمترین وجه تشابه های این دو فریضه الهی،وجوب آن در اقوام و زمان های مختلف و قبل از اسلام بوده است. نماز در قرآن،پیش از اسلام نیز بربندگان خاص الهی لازم و جزو نشانه های مومنین و مخلصین درگاه رب العالمین بوده است. قرآن کریم ابراهیم و اسماعیل و موسی و شعیب و زکریا و عیسی(ع) را جزو انبیاء وصف شده به اقامه نماز طرح می نماید.در همین آیات سخن از امر قوم به نماز و طلب از خدا برای قرارگرفتن جزو نمازگزاران رفته است.طبعا شکل نماز در اقوام مختلف متفاوت بوده است ولیکن از گذشته این امر واجب،جزئی از اصول شرایع قلمداد می شده است. از سویی دیگر روزه به صریح آیه 182سوره بقره آنگاه که برمسلمین فرض می گردد،نه به عنوان نخستین قومی که روزه برآنها واجب شده،بلکه صریح آیه اشاره به آن دارد که این حکم الهی براقوام پیش از بعثت نبی خاتم(ص)نیز واجب بوده است.به شهادت کتاب های مقدس یهودیت و مسیحیت و همچنین کتب تاریخی که آداب و سنن اقوام و ادیان گذشته را ذکرکرده اند،روزه جزو عبادات ممدوح و اعمال توصیه شده در اقوام مختلف از طرف شرایع الهی و قوانین بشری بوده است.

دوم-طبق بیانات مکرر معصومین(ع)که در قالب های مختلف و از زبان ائمه به صورت متعدد مذکور است،دین اسلام برپنج پایه استوار شده است که نماز و روزه هر دو جزوی از این ارکان دین خاتم می باشند.در روایاتی که به این موضوع مختص بوده است ،صلاه برتر از صیام عنوان شده،لیکن این رتبه بندی تنزل جایگاه برای روزه محسوب نمی شود،چراکه نبود این پایه باعث آشفتگی در استواری دین خواهد شد و آنچه باعث قوام دین است،همراهی نماز و روزه به همراه زکات و حج و ولایت است و به صریح همین روایات،بالاترین این 5 اصل،ولایت می باشد.

سوم-مکمل بودن این دو رکن عبادی برای یکدیگر از نکات مورد اشاره قرآن و اهل بیت(ع) است.طبق تفاسیر ارائه شده از طرف معلمین واقعی قرآن،در آیات 45و153 سوره بقره که دستور استعانت جویی ازخداوند توسط صبر و صلاه ذکر شده ،منظور از صبر،روزه می باشد.درعلم لغت صبر به معنی امساک است و صیام نیز در ریشه(صوم) به معنی امساک به کار رفته و با عنایت به فرمایش معصومین در این باب،درواقع مومنین با دو عمل عبادی روزه و نماز از درگاه الهی یاری جسته و خشوع خود در پیشگاه الهی را عیان می نمایند. قرین شدن این دو وسیله برای رفع مشکلات و ایجاد حالت استقامت و شکیبایی،نشان از تذلل و انکسار در قلب و بروز خشوع در دل دارد.

چهارم-جعل شرایع از سوی خداوند تبارک و تعالی برای رشد روزافزون انسان در راه بندگی و نیل به سعادت دنیوی و اخروی است که هرکدام از این اعمال عبادی عاملی از عوامل ترقی را باعث شد و مددیار آدمی در راه بندگی است. درفرمایشی از حضرت زهرا(س)،جعل نماز برای دوری انسان ها از تکبر و خودپسندی است و جعل روزه برای پایدارسازی اخلاص در اعمال آدمی می باشد. جالب آنکه کبر از نشانه های بارزشیطان است.که قرآن عدم سجده ابلیس را از تکبر او ناشی می داند.از سوی دیگر در قرآن شیطان نسبت به اغوای همه بندگان الهی قسم یادکرده و استثناء در این باب را فقط و فقط مخلصین در راه خدا،می داند. نماز بادرهم شکستن تکبر، انسان را از تشابه به شیطان دور ساخته و روزه با تثبیت اخلاص،انسان را از نفوذ شیطان مصون می دارد.

پنجم-برای درک بهتر ارتباط بین نماز و روزه،به صحیفه سجادیه امام چهارم شیعیان حضرت علی بن الحسین(ع) مراجعه و جایگاه رفیع نماز را در ماه رمضان از نظرگاه آن بزرگوار به تامل همراه می سازیم.ایشان در دعای چهل و چهارم صحیفه سجادیه که مربوط به آغاز ماه مبارک است،در فقراتی از خواسته های خویش از خدا درماه رمضان،به دعا درباب اقامه نماز می پردازد.قبل از اشاره به فرمایش ایشان این نکته شایان ذکر است که دعا و طلب از خداوند برای موفقیت در انجام اعمال عبادی،منش و سیره اهل بیت(ع)بوده است که می تواند بهترین الگو برای بندگان طالب سعادت باشد.گاهی برای نیل به یک حاجت،انسان خود را به استعانت از الله تبارک و تعالی با بهره گیری از نماز و روزه کشیده و حاجت خویش را چنین از خدا می طلبد.درحالیکه در مکتب معارفی اهل بیت(ع) اقامه همان نماز برای بدست آوردن حاجت یا نذرروزه و ادای آن برای نیل به خواسته ها،نیز خود توفیقی جداگانه می طلبد و طلبی مضاعف از خدا برای انجام اعمال عبادی را در پی دارد.

امام سجاد(ع) در دعای خویش توفیقی از خداوند طالب است جهت اقامه نمازهای پنجگانه با اشاره به جزئیات زیر: 1-اقامه نمازی بر طبق حدود مشخص شده الهی 2-اقامه نمازی با رعایت واجبات مفروض 3-اقامه نمازی با رعایت وظایف مربوط به نمازگزار 4-اقامه نماز با رعایت اوقات تعیین شده.
طبق این خواسته ها،حاجت معصوم برتوفیق الهی برای رعایت شکلی نمازها می باشدازبابت تعداد،اوقات،واجبات،حدود و وظایف که همگی صورت نماز را شکل می دهند و این بیان امام زین العابدین(ع) نشان از اهمیت بالای حفظ قالب و صورت این عمل عبادی دارد.
درادامه حضرت خواسته هایی از خداوند متعال مطرح می نمایند که جان و روح نماز را شامل می شود.آنجا که از خداوند می خواهند:1-برسان مارا به پایه افرادی که به مراتب والای نماز رسیده اند 2-برسان مارا به پایه افرادی که ارکانش را حافظ بوده اند3-برسان مارا به پایه افرادی که آن را در اوقاتش بارعایت حدودش مثل سنت پیامبر اکرم(ص) بجا می آورند.4-برسان ما را به اقامه نمازی با نهایت پاکیزگی در رکوع و سجود و همه اجزائش 5- برسان ما را به اقامه نمازی با رساترین خضوع و خاکساری در رکوع و سجود و همه اجزائش.

اجابت چنین حاجاتی از سوی خدای بی همتا،انسان را به مقام واقعی مصلین می رساند همانان که "الذین هم علی صلاتهم دائمون" هستند. همانان که "والذین هم علی صلاتهم یحافظون" هستند ونتیجه رسیدن به مقام مصلین "اولئک فی جنات مکرمون" خواهدبود.
حال امام زین العابدین،سیدالساجدین،علی بن الحسین(ع) از خداوند متعال از باب اکرام روزه دار توسط رب العالمین و به برکت ماه مبارک رمضان که مملو از رحمت و مغفرت و برکت است چنین می خواهد که جایگاه نمازگزاران واقعی را به بنده خویش عطافرماید.

روزه اینجا مقدمه و پایه ای می شود برای افراشته شدن عمود خیمه دین،پرچم اسلام و مایه قوام آن .روزه مقدمه ای می شود برای نیل به اخلاص و قدم گزاردن در راه شکستن خودخواهی و خودپرستی و گذشتن از غرور و نخوت و برچیدن تکبر و رسیدن به تذلل قلبی و خشوع لازم برای اقامه نماز،همانگونه که خدا و رسولش از مومنین درخواست کرده اند. روزه مقدمه ای می شود برای نمازی که نشانه متقین باشد و محبوب ترین اعمال نزد خدای عزوجل . همان نمازی که نزدیک کننده ترین است بندگان را به خدا.روزه مقدمه ای می شود برای نمازی که نظر لطف الهی را همراه خود آورده و رحمت رب العالمین را بر بنده محیط می نماید. همان نمازی که وجه و صورت دین است.

و روزه مقدمه ای می شود برای نمازی که "تنهی عن الفحشاء و المنکر" است و بالاتر از این چه آرزویی می توان برای جامعه مومنین نمود که نماز،آن را از فحشاء و منکر دور و دورتر نماید.
دورد بی پایان برماهی که هیچکدام از ایام را توان رقابت با اوقات آن نیست و به امیدآنکه خداوند در این ماه پربرکت ما را جزو اقامه کنندگان نماز قراردهد. آمین یا رب العالمین .
جواد عبدل زاده – تبریز

بازگشت به صفحه قبل